ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΤΟΥ ΜΑΪΟΥ

Ο ιός όχι μόνο μας υπενθύμισε την ευθραυστότητα της ανθρώπινης ζωής, αλλά αποκάλυψε επίσης την ευθραυστότητα των οικονομικών ισορροπιών. Η σωστή ερώτηση δεν αφορά στο αν θα υπάρξουν δομικές αλλαγές εξαιτίας της επιδημίας. Αυτό είναι δεδομένο. Το ζητούμενο είναι ποιες. Κάθε κρίση αποτελεί ευκαιρία για αναδιάταξη. Σαν τον σεισμό που δημιουργεί ένα καινούργιο τοπίο. Δεν είναι το τέλος του κόσμου, αλλά το τέλος του κόσμου όπως τον ξέρουμε.

Αλήθεια, τι γνωρίζουμε για τη νέα εποχή; Μπορεί να μην ξέρουμε πολλά δεδομένα για την επόμενη ημέρα, αλλά για κάποια μπορούμε να είμαστε σχεδόν σίγουροι:

Α) Η παγκοσμιοποίηση οπισθοδρομεί. Έχουμε μπει στον αστερισμό της επανακαταξίωσης του εθνικού κράτους ως διαχειριστή της οικονομικής συγκυρίας. Οι επιχειρήσεις θα προσπαθήσουν να μειώσουν την πολυπλοκότητα και τον κίνδυνο παγκόσμιων αλυσίδων εφοδιασμού, ενώ οι κυβερνήσεις, έχοντας ως αίτιο -ή ακόμα και αφορμή- τις ανησυχίες για την υγεία, θα περιορίσουν τις διεθνείς δραστηριότητες.

Οι εταιρείες και οι χώρες που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από το διακρατικό εμπόριο και τα ταξίδια δεν θα συνέλθουν αμέσως. Οι άνθρωποι θα εξακολουθούν να επιθυμούν έξοδο στο εστιατόριο και φτηνές διακοπές. Απλά ή θα διστάζουν οι ίδιοι ή δεν θα τους επιτρέπεται να έχουν την πρόσβαση όπως πριν. Θα αργήσει να επανέλθει η πρότερη κατάσταση.

Β) Το χρέος, δημόσιο και ιδιωτικό, θα αυξηθεί κατακόρυφα. Σύμφωνα με τους Financial Times, το παγκόσμιο χρέος ως ποσοστό του ΑΕΠ είναι το μεγαλύτερο που έχει εμφανιστεί ποτέ σε καιρό ειρήνης. Είναι μονόδρομος για τις Κεντρικές Τράπεζες να διατηρήσουν χαμηλά τα επιτόκια, προκειμένου να χρηματοδοτήσουν τα ελλείμματα. Όμως έχει γίνει αντιληπτό πως από μόνα τους δεν φτάνουν. Θα υπάρξει ένα γενναίο πρόγραμμα δημοσίων επενδύσεων, με ταυτόχρονη αύξηση των φόρων. Αυτή τη φορά, η κατεύθυνση θα δείχνει αναγκαστικά τους “έχοντες”, επειδή η δεξαμενή στα πιο κάτω στρώματα στερεύει.

Θα υπάρξουν πολλές χρεοκοπίες. Αρκετοί κλάδοι, όπως ο πετρελαϊκός, δεν θα συνέλθουν ποτέ. Η συσσωρευμένη φθορά τούς θέτει εκτός αγοράς. Πολλοί δεν θα επανέλθουν στη δουλειά τους. Θα πρέπει να αναζητήσουν σε άλλους χώρους την τύχη τους, όσο άβολο και αν φαίνεται. Υπάρχουν φορές που οι αλλαγές είναι πολύ αργές και σταδιακές. Η ζωή εξελικτικά έθεσε εκτός αγοράς επαγγέλματα όπως ο νερουλάς, ο ντελάλης, ο θυρωρός. Άλλες δεν σου αφήνουν πολλά χρονικά περιθώρια να αντιδράσεις. Όταν οι μεταβολές είναι απότομες, δεν είναι όλοι ικανοί να τις διαχειριστούν, πρακτικά και ψυχολογικά.
Από ό,τι δείχνουν όλα, οι επιπτώσεις της Covid-19 θα επηρεάσουν τις ανθρώπινες σχέσεις περισσότερο από όσο η εμφάνιση του AIDS. Καθώς επίσης τις καταναλωτικές συνήθειες και τις εργασιακές σχέσεις.

Γ) Θα υπάρξει μια στροφή στον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι αποταμιεύουν και επενδύουν. Η ανεργία και τα χρέη θα ασκήσουν πίεση στα νοικοκυριά να υιοθετήσουν πολύ πιο προσεκτική προσέγγιση στο οικονομικό τους μέλλον. Για κάποιους, αυτό θα σημάνει λιγότερη διάθεση για ρίσκο. Γα άλλους, το αντίθετο, καθώς θα ψάχνουν διέξοδο από τα μηδενικά επιτόκια.

Η εμπειρία μάς διαβεβαιώνει ότι οι χρηματιστηριακοί δείκτες θα βρίσκονται υψηλότερα κάποια στιγμή στο μέλλον. Ειδικά με όλα αυτά τα χρήματα που έχουν διασκορπιστεί. Πότε; Σε ένα χρόνο; Δύο; Τρία; Μικρή σημασία έχει μπροστά στην ανυπαρξία εναλλακτικών. Όταν τα ομόλογα προσφέρουν ένα ολοστρόγγυλο τίποτα.

Κάποια κεφάλαια διψασμένα για αποδόσεις αναγκαστικά θα κατευθυνθούν σε πιο ριψοκίνδυνες τοποθετήσεις. Αποτελεί επιτακτική ανάγκη να είμαστε επιφυλακτικοί σε επενδυτικές συμβουλές, βασισμένες σε ξεπερασμένους και αναχρονιστικούς υπολογισμούς.

Γενικότερα, απαιτείται προσοχή από ολόκληρο τον επιχειρηματικό κλάδο της χώρας, καθώς η ανάκαμψη της οικονομίας θα καθυστερήσει. Απαιτείται εγρήγορση, επιμονή και υπομονή, ώστε με προσεκτικά μεθοδευμένους στρατηγικούς σχεδιασμούς να μειωθούν στο ελάχιστο οι πιθανές ζημιές της υγειονομικής κρίσης, σε όλους τους τομείς.